Meclis İzleme Bülteni #2

Nisan-Haziran 2026: Hapishaneler Meclis gündeminin neresinde?

Merhaba,

Gündem Hapishane’nin Meclis İzleme Bülteni’nin ikinci sayısı ile karşınızdayız. Bu bültende, 1 Nisan - 30 Haziran 2026 tarihleri arasında Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) çatısı altında hapishanelere ilişkin yürütülen denetim (soru önergeleri, araştırma önergeleri, genel görüşme önergeleri) ve yasama (kanun teklifleri) faaliyetlerinin kaydını tutmaya ve analiz etmeye devam ediyoruz.

1 Nisan 2026 tarihinde yayınladığımız ilk bültende, Mart ayının son 10 gününe ait bazı önergeler ve teklifler henüz TBMM’nin web sitesine yüklenmemişti. İkinci bültenimizde herhangi bir veri kaybı yaşanmaması adına, 30 Haziran itibarıyla sunulan tüm faaliyetlerin sisteme işlenmesi için Temmuz ayı ortasına kadar bekledik. Bu bekleme süresince ilk 3 aya (Ocak-Mart) ait verileri de geriye dönük güncelledik. Dolayısıyla ilk bültende duyurduğumuz sayılarda küçük çaplı veri güncellemeleri oldu. Bu küçük bilgilendirmenin ardından bültene geçebiliriz.

Keyifli okumalar dileriz…

---

1- Yazılı Soru Önergeleri

2026 yılının ikinci çeyreğinde (Nisan-Haziran) TBMM Başkanlığı’na hapishanelere ilişkin toplam 364 soru önergesi sunuldu. Aylara göre dağılım incelendiğinde, Nisan’da 175, Mayıs’ta 95 ve Haziran’da 94 soru önergesi verildiği görülmektedir.

İkinci çeyrekteki 364 önerge, ilk çeyrekte verilen önergelerle (güncellenmiş sayı: 295) karşılaştırıldığında, Nisan-Haziran döneminde TBMM’de hapishanelerin daha çok gündeme geldiğini söyleyebiliriz.

Ancak bu durum, parlamentoda yürütülen denetim mekanizmasının güçlendiği anlamına gelmiyor. Zira soru önergeleri, yürütme üzerinde etkili bir denetim veya yaptırım gücü üretmiyor. Buradaki sayısal yükseliş esas olarak hapishanelerde yaşanan sorunların derinleştiğini ve hapishane gündeminin TBMM’de çok daha yoğun şekilde yer bulduğunu gösteriyor.

Bakanlık ve siyasi parti dağılımı

İlk bültende olduğu gibi, soru önergelerinde ana muhatap %84,3’lük oranla yine Adalet Bakanlığı (307 önerge) oldu. Adalet Bakanlığı’nı 43 önerge ile İçişleri Bakanlığı izliyor. Siyasi partiler bazında bakıldığında ise soru önergelerinin büyük bir bölümünün DEM Parti (%65,9) ve CHP (%26,6) tarafından verildiği görülmektedir.

Akın Gürlek tek bir önerge yanıtlamadı

İkinci çeyrekte yalnızca iki önerge yanıtlandı. Bunlardan biri Milli Eğitim Bakanlığı, diğeri ise Cumhurbaşkanı Yardımcılığı tarafından cevaplandı. Adalet Bakanlığı ise ikinci çeyrekte kendisine yöneltilen 307 önergenin hiçbirini yanıtlamadı.

Ancak Adalet Bakanlığı özelinde durum çok daha çarpıcı bir boyut taşıyor. Yeni Adalet Bakanı Akın Gürlek, 11 Şubat’ta göreve başladı. Adalet Bakanlığı’nın 2026 yılında hapishanelere ilişkin yanıtladığı tek soru önergesi ocak ayında, önceki Bakan Yılmaz Tunç döneminde idi. Akın Gürlek’in göreve başladığı 11 Şubat tarihinden bu yana Adalet Bakanlığı, hapishanelere dair olan 493 soru önergesinin hiçbirine yanıt vermedi. Bu tablo, Adalet Bakanlığı’nda yaşanan görev değişiminin ardından parlamenter denetimin ve yasamanın bilgi edinme hakkının tamamen devre dışı bırakıldığını gösteriyor.

En çok soru önergesi veren milletvekilleri

Hapishane gündemini TBMM’de en aktif şekilde tutan milletvekillerinde ilk sıra değişmedi. Ömer Faruk Gergerlioğlu (%31,9) ve Mustafa Sezgin Tanrıkulu (%14,8) önergelerin neredeyse yarısını tek başlarına üstlenmiş durumdalar:

• Ömer Faruk Gergerlioğlu (DEM Parti): 116 Önerge

• Mustafa Sezgin Tanrıkulu (CHP): 54 Önerge

• Nevroz Uysal Aslan (DEM Parti): 21 Önerge

• Turan Taşkın Özer (CHP): 14 Önerge

• Serhat Eren (DEM Parti): 14 Önerge

• Beritan Güneş Altın (DEM Parti): 12 Önerge

Öne çıkan milletvekilleri dışında genel dağılıma bakmak gerekirse; Nisan-Haziran 2026 döneminde toplam 7 farklı siyasi partiden 71 milletvekili hapishanelere ve mahpuslara ilişkin konular üzerine soru önergesi verdi.

Konu ve tematik alan dağılımı

TBMM Başkanlığı’na sunulan soru önergelerinin konu ve tematik alan bazındaki dağılımı, hapishanelerde yaşanan hak ihlallerinin niteliğini ve Meclis denetiminin odak noktalarını net bir şekilde ortaya koymaktadır.

2026 yılı ikinci çeyreğinde soru önergeleri ağırlıklı olarak özel ihtiyaçlı mahpus gruplarının durumu, hapishanelerin fiziki koşulları, temel sağlık ve yaşam hakları, işkence, kötü muamele iddiaları ve İGK kararları üzerinde yoğunlaştı.

2- Meclis Araştırma Önergeleri

Nisan, Mayıs ve Haziran 2026 döneminde hapishanelere ilişkin toplam 12 Meclis Araştırması Önergesi verildi. Bu önergelerin 9 tanesi DEM Parti, 3 tanesi CHP tarafından TBMM’ye sunuldu.

Öne çıkan başlıklar ise şöyle:

• Kırıkkale F Tipi ve Çarşamba S Tipi ceza infaz kurumlarında yaşandığı iddia edilen hak ihlalleri.

• Diyarbakır Çocuk ve Gençlik Kapalı Ceza İnfaz Kurumu odağında çocuk hapishanelerindeki koşullar.

• Hapishanelerde artan şüpheli ölümlerin ve intiharların araştırılması.

• Ceza infaz kurumlarındaki kapasite yetersizliği ve genel fiziki koşullar.

Sunulan bu araştırma önergeleri TBMM Genel Kurulu gündemine alınmayarak beklemede bırakıldı.

3- Genel Görüşme Önergeleri

İkinci çeyrekte hapishaneleri ve infaz sistemini ilgilendiren 1 adet Genel Görüşme Önergesi sunuldu:

• Yeni Yol Partisi: “Mevcut infaz sisteminde ve uygulamalarında karşılaşılan sorunlar ile infaz ertelemesi durumunun toplumsal sonuçlarının değerlendirilmesi” amacıyla sunulan önerge TBMM gündeminde beklemededir.

4- Kanun Teklifleri

2026 yılının ikinci çeyreğinde TBMM’ye ceza mevzuatı, infaz rejimi ve hapishane idarelerini ilgilendiren toplam 13 kanun teklifi sunuldu. İlk çeyrekte de 11 teklif verilmişti.

İkinci çeyrekte teklif sunan partiler şöyle:

• DEM Parti: 8 Teklif

• CHP: 2 Teklif

• AK Parti: 1 Teklif (109 milletvekilinin ortak imzasıyla)

• EMEP: 1 Teklif

• HÜDA PAR: 1 Teklif

Tekliflerin konu başlıklarına göre dağılımı:

1. Türk Ceza Kanunu (TCK) Değişiklikleri (5 Teklif): TCK m.217/A “Halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma” suçunun yürürlükten kaldırılması teklifleri ve suçu/suçluyu övme maddesindeki düzenlemeler.

2. İnfaz Kanunu (5275) Değişiklikleri (4 Teklif): İdare ve Gözlem Kurullarının kaldırılarak yetkilerin İnfaz Hakimliğine devri, ceza infaz kurumuna giriş aramalarının sınırlandırılması, bakıma muhtaç/engelli çocuğu olan hükümlülerin infaz erteleme kapsamının genişletilmesi.

3. Özel Düzenlemeler / Diğer Kanunlar (4 Teklif):

   • Tutuklu ve hükümlülerden yiyecek bedeli alınmaması.

   • Terörle Mücadele Kanunu’nda disiplin/firar nedeniyle şartlı salıverilme engelinin kaldırılması.

   • Nitelikli dolandırıcılığın uzlaştırma kapsamına alınması.

   • AK Parti’nin 12. Yargı Paketi: İdari yargı, bilirkişilik, moleküler genetik inceleme sonuçlarının saklanması ve hakimlik kararlarına ilişkin torba kanun teklifi.

Genel Değerlendirme

2026 yılının ilk 6 aylık TBMM verileri bir arada değerlendirildiğinde üç temel sonuç görülüyor:

• Yürütmenin, yasama denetimine direnci artarak sürüyor. 6 ayda verilen 659 soru önergesinin %95’ten fazlası, Adalet Bakanlığı başta olmak üzere yürütme organları tarafından yanıtsız bırakıldı.

• Sorunlar derinleşirken araştırma yolları kapalı tutuluyor. Hak ihlalleri, hasta mahpuslar, şüpheli ölümler ve çocuk hapishanelerine ilişkin verilen Meclis Araştırma önergeleri komisyonlarda ve gündemde bekletilmeye devam ediyor.

• Muhalefetin çabaları sonuçsuz. Denetim ve yasama yükünün büyük kısmı DEM Parti ve CHP tarafından çekilirken, verilen kanun teklifleri iktidar çoğunluğunun kararıyla komisyonlarda pasif tutuluyor.

---